سه‌ره‌تا > ژیانی ناودارێک, گشتی, نوێترین > ژیاننامە و زانیاری لەبارەی بێخود ی شاعیرەوە.

ژیاننامە و زانیاری لەبارەی بێخود ی شاعیرەوە.

béxudبێخودى شاعیر ناوی ته‌واوى “مه‌حمود”ه‌ و‌ كوڕی موفتی حاجی مه‌لا ئه‌مینی كوڕی موفتی گه‌وره‌ حاجی مه‌لا ئه‌حمه‌دی چاوماره‌ كه‌ ناوبانگی به‌ (پیرحه‌سه‌ن) ده‌ركردووه‌ ، ئه‌میش كوڕی مه‌لا مه‌حمودی دێلێژه‌یی  پیرحه‌سه‌نی كوڕی مه‌لا ئه‌حمه‌دی دێلێژه‌ییه‌ كه‌ له‌ ساڵی (١٢٠٦)ی كوچیدا كۆچیدوایی كردووه‌

كردووه‌، ئه‌میش كوڕی مه‌لا محه‌مه‌دی دێلێژه‌ییه‌ كه‌ به‌ناوبانگ بووه‌ به‌ (مه‌لای گه‌وره‌) و‌ له‌ ساڵی (١١٧٣)دا له‌ دێلێژه‌ وه‌فاتیكردووه‌. ئه‌م زاته‌ خوێندنگه‌یه‌كی گه‌وره‌ی هه‌بووه‌ له‌ دێلێژه‌و‌ هاوچه‌رخی شێخ ڕه‌زای دێلێژه‌ بووه‌. مه‌لا مه‌حمود پیر حه‌سه‌نی كوڕه‌زای مه‌لا محه‌مه‌دی گه‌وره‌، لای زانای به‌ناوبانگ (ابن الحاج)ی جێشانه‌یی خوێندوویه‌تی، وه‌ پاش ئیجازه‌ وه‌رگرتنی خوێندنگه‌یه‌كی گه‌وره‌ی كردووه‌ته‌وه‌ له‌ دێلێژه‌، وه‌ پاش دروست كردنی شاری سلێمانی له‌ ١١٩٩ دا، چووه‌ته‌ ئه‌وێ، وه‌ له‌گه‌ڵ شێخ مەعروفی نۆدێی دا پێكه‌وه‌ له‌ مزگه‌وتی گه‌وره‌ی سلێمانی ده‌رسیان وتووه‌ته‌وه‌. وادیاره‌ پێكه‌وه‌ش فه‌قێی لای (ابن الحاج) بوون.

ئه‌م زاته‌ سێ كوڕی زانای پایه‌ بڵندی بووه‌: (مه‌لا حه‌سه‌ن)، (مه‌لا حسین)، مه‌لا ئه‌حمه‌د). مه‌لا حه‌سه‌ن-ی ناردووه‌ته‌ (مه‌رگه‌)ی پشده‌رو مه‌لا حسێن-ی له‌ دێلێژه‌ به‌جێهێشتووه‌و مه‌لا ئه‌حمدی له‌گه‌ڵ خۆی بردووه‌ته‌ سلێمانی. به‌م جۆره‌ باڵی زانستی به‌سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ی كوردستان دا كێشاوه‌. ئه‌م زاته‌ ساڵی 1239 كۆچی، كۆچیدوایی كردوه‌. مه‌لا ئه‌حمه‌د كوڕی مه‌لا محمودی پیر حه‌سه‌نی، كه‌ به‌ناوبانگ بووه‌ به‌ (چاومار)، لای باوكی و لای شێخ معروفی نۆدێ‌و مه‌لا عه‌بدوڵڵاى ڕه‌ش خوێندویه‌تی كه‌ به‌ناوبانگ بووه‌ به‌ (مه‌لا ڕه‌ش) و (شێخ الاسلام)ی بابانه‌كان بووه‌، مۆڵه‌تیشی لای شێخ مەعروفی نۆدێ وه‌رگرتووه‌. ئه‌م زاته‌ له‌ مزگه‌وتی موفتی دا ده‌رسی وتوه‌ته‌وه‌ له‌ خۆی دروستیكردووه‌ و ده‌كه‌وێته‌ نزیكی به‌رده‌ركی سه‌رای ئێستای سلێمانی‌ و كه‌ خوێندنگه‌یه‌كی گه‌وره‌ش بووه‌. ئێستا جێگه‌ی ئه‌و خوێندنگایه‌‌ و ماڵی مه‌لا ئه‌حمه‌د خۆی، ئوتێل‌ و دووكانه‌كانی (حاجی برایم ئاغایه‌)، زانایانی به‌ناوبانگی وه‌ك مه‌لای پێنجوێنی‌ و موفتی زه‌هاوی‌ و شێخ ئه‌حمه‌د فائز لای ئه‌م زاته‌ خوێندوویانه‌.
ساڵی ١٢٥٥ كۆچی بووه‌ به‌ (رئیس المدرسین)ی سلێمانی‌ و ساڵی ١٢٧٩ى كۆچی ، پایه‌ی موفتێی دراوه‌تێ‌ و له‌ ڕه‌جه‌بی ساڵی ١٢٨٨ كۆچی دا له‌ حیجاز كۆچیدوایی كردووه‌. له‌ پاش وه‌فاتی (چاومار) حاجی مه‌لا ئه‌مینی كوڕی جێگای ئه‌گرێته‌وه‌‌ و له‌ ١٣٠٣ دا بووه‌ به‌ حاكمی سلێمانی‌ و له‌ ساڵی 1307 كۆچی دا بووه‌ به‌ موفتی‌ و مه‌دالیه‌ی مه‌جیدیی دراوه‌تێ‌ و كراوه‌ به‌ وه‌كیلی دائیره‌ی مه‌شیخه‌تی ئیسلامی له‌ سلێمانی. ئه‌م زاته‌ له‌ ١٣١٥ كۆچی دا كۆچیدوایی كردووه‌. گه‌لێك نووسراوی به‌نرخی هه‌یه‌.
پاش حاجی مه‌لا ئه‌مین ، مه‌لا عه‌بدوالعه‌زیزی كوڕه‌ گه‌وره‌ی ئه‌بێ به‌ موفتی سلێمانی ، كه‌ له‌و كاته‌دا ئه‌مه‌نی ٢١ ساڵ بوو ، به‌ڵام پایه‌یه‌كی زانستیی به‌رزی هه‌بووه‌و هه‌ر به‌هۆی ئه‌و پایه‌ی زانستییه‌وه‌ كراوه‌ به‌ ئه‌ندامی كۆڕی زانیاری (المجمع العلمی)ی دەوڵەتی عوسمانی و مه‌دالیه‌ی مه‌جیدی پێدراوه‌ و گه‌لێ ئه‌ركی گه‌وره‌ی تری پێسپێراوه‌ ، وه‌ك سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌نجومه‌نی مه‌عاریفی سلێمانی ، حاكمیه‌تی‌ و وه‌كاله‌تی دائیره‌ی مه‌شێخه‌تی ئیسلامی له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانی دا كه‌ مه‌ركه‌زه‌كه‌ی له‌ ئەستەمبوڵ بووه‌ ، هه‌روه‌ها به‌هۆی پایه‌ی زانستییه‌وه‌ كاربه‌ده‌ستانی دائیره‌ی مه‌شێخه‌تی ئیسلامی ویستوویانه‌ له‌ خۆیانی نزیكخه‌نه‌وه‌‌ و ساڵی ١٣١٨ كۆچی كردوویانه‌ به‌ موفتی (بۆرسه‌)، به‌ڵام نه‌چووه‌. ساڵی ١٣٢٠ كۆچیش دا كردوویانه به‌ موفتی (ئه‌دڕنه‌)، به‌ڵام ئه‌وه‌شی نه‌ویستوه‌.
كه‌ ئینگلیزه‌كانیش سلێمانی یان داگیركرد، موفتی به‌ربه‌ره‌كانێیه‌كی توندی كردن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌توندی له‌گه‌ڵی جووڵانه‌ته‌وه‌ و هه‌موو ئه‌و فرمانانه‌یان لێسه‌ندووه‌ته‌وه‌ كه‌ پێی سپێرابوو. پاش دامه‌زرانی حكومه‌تی خۆماڵیش، موفتی هه‌ر به‌ردوامبوو له‌ به‌جێهێنانی ئه‌ركه‌ ئاینییه‌كانی سه‌رشانی دا بۆ خزمه‌تی ئیسلام و موسوڵمانان، سه‌رده‌مێك سه‌رۆكی لقی كۆمه‌ڵی (الهدایه‌ الاسلامیه‌) بوو له‌ سلێمانی.ئه‌م زاته‌ له‌ (5 ی شوال)ی ١٣٦٦ كۆچی، ڕێكه‌وتی ١٩٤٧/٨/٢٠ جیهانی به‌جێهێشت.
بێخود یش له‌ ساڵی ١٢٩٦ كۆچیدا هاتوه‌ته‌ دونیاوه‌، لای زانایانی ناوداری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی سلێمانی خوێندنی ته‌واوكردووه‌. ساڵی ١٩٠٠ زاینی كراوه‌ به‌ حاكمی هه‌ڵه‌بجه‌، له‌گه‌ڵ مامۆستایان (ڕەفیق حیلمی) (زێوه‌ر) دا مامۆستایه‌تیی كردووه‌، بێئه‌وه‌ی به‌رامبه‌ر به‌وه‌ هیچ مانگانه‌یه‌ك وه‌ربگرێت.
پێش كۆچیدوایی موفتی كاكی، چه‌ند ساڵێكی له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ به‌سه‌ربردووه‌. ئه‌وجا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ سلێمانی‌ و تا مردنی له‌ جێگاكه‌ی ئه‌ودا مفتی بووه‌.کاتژمێر سێ‌ و چاره‌كی پاشنیوه‌ڕۆی ١٩٥٥/٨/٢٥ به‌رامبه‌ر به‌ (١٣٧٦ی كۆچی) بۆ دواجار ماڵئاوایی كرد، به‌ كۆچیدوایی ئه‌م زاته‌ چرایه‌كی تری شیعری كلاسیكی كوردی كوژایه‌وه‌.

به‌شه‌کان: ژیانی ناودارێک, گشتی, نوێترین تاگه‌کان:

  1. هیچ سه‌رنجێک نه‌نوسراوه‌ تا ئه‌م ساته‌.

Click to Insert Smiley

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette

Slider by webdesign